Μεσόγειος (MEDITERRÂNEO - edição grega)


44 ποιήματα
(Λέσα ντε Παλμέιρα, Βενάδε και Τόρρε ντα Μεντροέιρα 2012-2015)

Εκδόσεις νήσος, Αθήνα 2022

Μετάφραση Μαρία Παπαδήμα / tradução: Maria Papadima
Διεύθυνση Πόλα Καπόλα / edição: Pola Kapola

Διάθεση του βιβλίου: info@nissos.gr


§


Μαρία ΠαπαδήμαAvgi, 14.03.22

 

Ζοάο Λουίς Μπαρρέτο Γκιμαράες / Ανατόμος σωμάτων και ψυχών

 

Η Μεσόγειος, με τον τρόπο ενός σύγχρονου Πορτογάλου ποιητή

Γεννημένος στο Πόρτο το 1967, εναλλάσσοντας αδιάλειπτα το χειρουργικό νυστέρι με την ποιητική γραφίδα, ο Πορτογάλος Ζοάο Λουίς Μπαρρέτο Γκιμαράες ανήκει σ’ εκείνη την οικουμενική κατηγορία των γιατρών - ποιητών που ανάμεσά τους συναντάει κανείς τον Γάλλο Βικτόρ Σεγκαλέν, τον Γερμανό Γκόφριντ Μπεν ή τον Αμερικανό Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, τους συμπατριώτες του Φερνάντο Ναμόρα και Μιγκέλ Τόργκα ή τους δικούς μας Τάκη Σινόπουλο και Μανόλη Αναγνωστάκη.

Με 11 ποιητικά βιβλία στο ενεργητικό του, πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες και έχουν αποσπάσει τιμητικές διακρίσεις, η πρώτη του γνωριμία με το ελληνικό κοινό γίνεται μέσα από ένα βιβλίο που φέρει τον οικείο αλλά ταυτόχρονα παραπλανητικό τίτλο "Μεσόγειος", καθώς εδώ η επικράτειά της και η σημασία της υπονομεύονται ήδη από τη φράση του Predrag Matvejevitch με την οποία ανοίγει το βιβλίο: «Δεν γνωρίζουμε με σιγουριά μέχρι πού φτάνει η Μεσόγειος».

 

Ο Ζοάο Λουίς Μπαρρέτο Γκιμαράες περιδιαβαίνει τη λεκάνη της Μεσογείου με την πυξίδα τού σύγχρονου Ευρωπαίου, φιλοπερίεργου πλάνητα και γεννημένου κοσμοπολίτη, αναγνωρίζοντας σ’ αυτήν τη μυθική του πατρίδα, ανιχνεύοντας την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, την αιγυπτιακή μυθολογία και τις ιουδαιοχριστιανικές παραδόσεις στα θραύσματα όλων των πολιτισμών της που ενοικούν στους στίχους της ποίησής του, όπως οι όρκοι αγάπης και τα ονόματα των εφήμερων πολύγλωσσων εραστών τα σκαλισμένα πάνω στα «φύλλα του κάκτου».

 

Ο Πορτογάλος ποιητής σκύβει με νοσταλγία, τρυφερότητα αλλά και ειρωνεία ανατόμου σωμάτων και ψυχών πάνω από τον Νότο της Ευρώπης, που ξεκινάει από τις Ηράκλειες στήλες και εκτείνεται ώς το Μαρακές, τον Βόσπορο και τα Ιεροσόλυμα, αναμιγνύοντας σε κάθε στίχο το παρελθόν με το παρόν, ζωντανεύοντας και ερμηνεύοντας ποιητικά ιστορικές διαδρομές, πρόσωπα και γεγονότα, φέρνοντας κάθε στιγμή αντιμέτωπα το ατομικό με το συλλογικό, φωτίζοντας αδιόρατες λεπτομέρειες και αναζητώντας το προσωπικό φευγαλέο ίχνος μέσα στη «λάσπη της Ιστορίας».

 

Η "Μεσόγειος" του Ζοάο Λουίς Μπαρρέτο Γκιμαράες δεν είναι «μια θάλασσα ελληνική ή ρωμαϊκή που έχει τέλος», για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Φερνάντο Πεσσόα, αλλά μια θάλασσα αστείρευτης έμπνευσης και ζωογόνου φαντασίας χωρίς γεωγραφικά σύνορα και χρονικά όρια, όπου συναντά κανείς τον Ποσειδώνα, τον Αρχιμήδη και την Υπατία, τις γάτες της Άνω Μεράς, τις προσφυγικές ροές και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το TGV Μάλαγα - Κόρδοβα, την Deutsche Bank και την ανεργία των νέων, την πολιτική διαφθορά, την ανθρώπινη ποταπότητα και υπέρβαση.

 

Η "Μεσόγειος" τιμήθηκε στην Πορτογαλία με το Prémio nacional de Poesia António Ramos Rosa και στις ΗΠΑ με το Willow Run Poetry 

Book Award 2020. Στην Ελλάδα σηματοδοτεί την έναρξη της νέας σειράς ποίησης, στις εκδόσεις Νήσος, σε επιμέλεια της γράφουσας.

 

*Η Μαρία Παπαδήμα είναι μεταφράστρια, καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ